Nedir?
Riyal (Farsça okunuşu riyâl), İran İslam Cumhuriyeti'nin resmî para birimidir. Banknotlar, banka hesapları ve resmî istatistikler riyal cinsindendir. Tümen (Farsça okunuşu tumân) ise resmî bir para birimi değil, günlük hayatta kullanılan bir hesap birimidir. 1 tümen 10 riyale eşittir.
Bugün çarşıda, emlak ilanlarında ve döviz bürolarında fiyatlar neredeyse her zaman tümen olarak söylenir.
Nasıl işler?
Pratikte riyal tutarından bir sıfır atıldığında tümen tutarı elde edilir. Örneğin 1.000.000 riyal, 100.000 tümendir. Gulf News'ün aktardığına göre İranlılar gündelik alışverişte riyal tutarından bir sıfır atarak tümen sistemini gayriresmî biçimde kullanıyor.
Bu ikili kullanım haberlerde karışıklığa yol açabilir. Merkez Bankası ve resmî kurumlar rakamları genellikle riyal cinsinden verir. Piyasa haberleri ve döviz kurları ise çoğunlukla tümen cinsinden aktarılır. Farsçadan haberlerinde dolar kuru "bin tümen" olarak verildiğinde, riyal karşılığı bunun on katıdır.
Neden önemli?
Riyal, yaptırımlar ve yüksek enflasyon nedeniyle uzun yıllardır değer kaybediyor. Gulf News'e göre Ekim 2025'in başında serbest piyasada bir ABD doları yaklaşık 1.115.000 riyale işlem görüyordu. Bu nedenle günlük fiyatlar milyonlarca riyale ulaşıyor ve tümen kullanımı pratik bir kolaylık hâline geliyor. Kurdaki hareketler kalabarg, nakit yardımları ve maaşların alım gücünü doğrudan etkiliyor.
İran Meclisi, 5 Ekim 2025'te ulusal para biriminden dört sıfır atılmasını öngören yasayı kabul etti. bne IntelliNews ve Gulf News'ün aktarımına göre yasaya göre 10.000 eski riyal 1 yeni riyale eşit olacak ve yeni riyal 100 kıran*a (*qerân) bölünecek. Merkez Bankası'na geçişi başlatmak için iki yıl süre tanındı. Eski ve yeni paranın birlikte dolaşımda olacağı dönem en fazla üç yıl sürecek. Gulf News'e göre yasanın yürürlüğe girmesi için Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin onayı ve cumhurbaşkanının imzası gerekiyordu.
Tartışmalar
Yeni para biriminin adı tartışma konusu oldu. bne IntelliNews'e göre milletvekilleri, hükümetin para biriminin adını "tümen" olarak değiştirme önerisini reddederek resmî birim olarak "riyal" adını korudu. Ekonomistlerin bir kısmı sıfır atmanın tek başına enflasyonu çözmeyeceğini, asıl sorunun para politikası ve bütçe açıkları olduğunu belirtiyor.
