Nedir?
Babülmendep (Arapça Bâb el-Mendeb), Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne ve oradan Hint Okyanusu'na bağlayan boğazdır. Adı Arapçada "keder kapısı" ya da "gözyaşı kapısı" anlamına gelir. Wikipedia'daki maddeye göre bu ad, boğazdaki seyrin tehlikelerinden ya da bir Arap efsanesinden gelir. Doğu kıyısında Yemen, batı kıyısında Cibuti ve Eritre bulunur. Boğazın ortasındaki Perim (Meyun) Adası, su yolunu iki kanala ayırır.
Nasıl işler?
Babülmendep, Süveyş Kanalı ile birlikte Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz yolunun parçasıdır. Basra Körfezi'nden Avrupa'ya giden tankerler ve Asya ile Avrupa arasında çalışan konteyner gemileri bu boğazdan geçer. ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne (EIA) göre 2023'ün ilk yarısında Kızıldeniz güzergâhı, deniz yoluyla taşınan dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sini ve dünya LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 8'ini taşıyordu.
Boğaz kapandığında ya da güvensiz hâle geldiğinde gemiler Afrika'nın güneyindeki Ümit Burnu'nu dolaşmak zorunda kalır. Bu da yolculuğu uzatır, navlun ve sigorta maliyetlerini artırır. Süveyş Kanalı'nın gelirleri de bu tür dönemlerde doğrudan etkilenir. Bu nedenle boğazdaki güvenlik sorunu yalnızca Yemen'i ve Körfez'i değil, Mısır'ı ve Akdeniz limanlarını da ilgilendirir.
Neden önemli?
Babülmendep, Yemen'deki savaş nedeniyle bölgesel çatışmaların doğrudan küresel ticarete yansıdığı bir noktadır. Yemen'in kuzeyini kontrol eden Ensarullah (Husiler), Kasım 2023'ten itibaren Gazze savaşını gerekçe göstererek Kızıldeniz ve Babülmendep'teki ticari gemilere saldırılar düzenledi. Wikipedia'daki maddeye göre Husiler Mart 2025'te boğazı İsrail'e ait ve İsrail bayraklı gemilere "kapalı" ilan etti.
İran haberleri açısından boğaz, Hürmüz ile birlikte düşünülür. İki boğazın aynı anda tehdit altında olması, Körfez enerjisinin hem doğu hem de batı çıkışını etkiler. Suudi Arabistan'ın Hürmüz'ü devre dışı bırakmak için Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu limanına uzanan boru hattına dayanması, Babülmendep'in güvenliğini daha da önemli kılıyor. Farsçadan'ın izlediği haberlere göre 2026'da Suudi Arabistan ile Husiler arasındaki çatışmada boğazın çevresi yeniden cephe hattına dönüştü.
Tartışmalar
Boğazdaki saldırıların sorumluluğu ve İran'ın rolü tartışmalıdır. ABD ve Körfez ülkeleri İran'ı Husilere silah ve istihbarat sağlamakla suçluyor. İran ise Husilerin bağımsız karar aldığını savunuyor. Saldırıların hangi gemileri hedef aldığı ve verilen zarar konusunda da tarafların açıklamaları çoğu zaman birbirini tutmuyor.
