İran'ın Viyana'daki uluslararası kuruluşlar nezdindeki temsilciliği, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Genel Müdürü Rafael Grossi'nin İran'ın barışçıl nükleer programına ilişkin "tek yanlı raporuna" yanıt verdi. Kayhan'ın Tasnim'den aktardığına göre temsilcilik, "pedman" (IAEA denetim/güvence sistemi) uygulamasının olağan dışı koşullarda eski haline döndürülemeyeceğini açıkladı.

Temsilciliğin bildirisine göre IAEA'nın İran hakkındaki raporları, teknik ve hukuki açıdan kusurlu, onay sürecinde kötüye kullanılmış ve bulguları yasal yetkiyi aşan Yönetim Kurulu kararlarına dayanıyor. Bildiride, "Grossi'nin kendisinin de kabul ettiği gibi, İran'ın pedman altındaki nükleer tesislerine yönelik saldırılar emsalsiz bir durum yarattı, denetimleri kesintiye uğrattı, Ajansı müfettişlerini çekmek zorunda bıraktı ve İran'ın güvenlik kaygılarının ele alınmasını gerekli kıldı" denildi. Temsilcilik ayrıca ABD'nin taraflı kararlardan "saldırganlık" ifadesini çıkardığını, ancak bunun sonuçlarını gerçeklikten silemediğini savundu ve "olağan pedman uygulaması olağan dışı koşullarda yeniden başlatılamaz; Yönetim Kurulu bugünkü durumun köklerine eğilmelidir" ifadesini kullandı.

Bildirinin arka planında, IAEA'nın Haziran 2025'teki ABD-İsrail saldırılarının ardından müfettişlerini İran'dan tamamen çektiği ve o tarihten bu yana saldırıya uğrayan tesislere erişimin sağlanamadığı bulunuyor. Yeni Şafak/AA'nın aktardığına göre Grossi, 27 Ekim 2026'da Güvenlik Konseyi'ne yaptığı brifingde İran'dan daha önce beyan edilen nükleer malzemenin, bu arada %60'a kadar zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyumun, doğrulanması için derhal erişim verilmesini istedi ve bunu İran'ın hukuki bir yükümlülüğü olarak tanımladı; Grossi'ye göre pedman sorunları beş yıldan uzun süredir devam ediyor. Manorama Yearbook'un 28 Ekim 2026 tarihli haberine göre İran, ABD ve İsrail'in vurduğu nükleer tesislere IAEA'nın erişimini reddetti.

Aynı tartışma, 13 Kasım'daki BM Güvenlik Konseyi oturumunda da sürmüştü. Farsçadan'ın o oturuma ilişkin haberine göre Fransa'nın temsilcisi, %60'a kadar zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyumun kaderinin belirsizliğini vurgulayarak İran'dan IAEA müfettişlerine tüm nükleer tesislere erişim sağlamasını istemiş, Yunanistan da İran'ın Ajans'la tam işbirliği yapmasını ve bağımsız doğrulamayı desteklemişti (ayrıntılar). İran'ın Viyana temsilciliğinin bugünkü bildirisi, bu talepleri doğrudan yanıtlıyor: temsilcilik, "normal pedman uygulamasının olağan dışı koşullarda yeniden başlatılamayacağını" savunarak Fransa ve Yunanistan'ın talep ettiği tam erişimin önkoşulu olmadığını ima ediyor; iki taraf arasındaki bu doğrudan çelişki henüz bir üçüncü tarafça çözülmedi.

Bildiride ayrıca IAEA'nın Buşehr Nükleer Santrali'ne erişiminin de "kısıtlı" olduğundan şikayet edildiği, ancak Ajansın bombalanmış tesislerde müfettişlerinin tam olarak neyi aradığına dair soruyu yanıtsız bıraktığı öne sürüldü. Bu iddia, İran'ın kendi beyanı dışında bağımsız bir kaynakla doğrulanmadı.

Farsça basında nasıl verildi

Kaynak (yönelim)Başlık / çerçeve
Kayhan (Sertlik yanlısı, Rehberlik çizgisi)Viyana temsilciliğinin resmî bildirisini "olağan pedman olağan dışı koşullarda dönmez" çerçevesiyle, IAEA'yı taraflı bulma vurgusuyla aktardı.
Hamshahri (Tahran Belediyesi, ilkeci)Aynı gün ayrı bir yazıda, BBC Farsça'ya konuk olan bir analistin "İran'ın denetimi kısıtlama kararı savaş koşullarında mantıklı" sözünü "BBC de itiraf etti" başlığıyla verdi; bu yazının kendisi de Hamshahri'nin kendi ifadesiyle Kayhan'dan alınma bir yorum metnidir, bağımsız haber değildir.

İki haberin birleşiminde dikkat çeken nokta, bir BBC Farsça konuğunun kişisel değerlendirmesinin "BBC'nin kurumsal itirafı" gibi sunulmasıdır; bu, BBC'nin resmî bir tutum değiştirdiği anlamına gelmez ve bağımsız olarak doğrulanmadı. IAEA'nın 27 Ekim'deki Güvenlik Konseyi brifinginde erişim talebini sürdürdüğü, İran'ın bildirisinde ise bunun "olağan dışı koşullarda" karşılanamayacağının savunulduğu görülüyor; iki taraf arasındaki hukuki yorum farkı teyit edilmedi.

Bağlam

Arka plan:

  • Haziran 2025: ABD-İsrail saldırıları sonrası IAEA, müfettişlerini İran'dan tamamen çekti (Yeni Şafak/AA, Ekim 2026).
  • 28 Şubat 2026: ABD-İsrail ile İran arasındaki ikinci savaş dalgası başladı; bu tarihten sonra İran, pedman erişimini daha da sınırladı.
  • 27 Ekim 2026: Grossi, BM Güvenlik Konseyi'ne brifing vererek 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun doğrulanması için erişim istedi.
  • 28 Ekim 2026: İran, saldırıya uğrayan tesislere IAEA erişimini reddetti (Manorama Yearbook).
  • 13 Kasım 2026: BM Güvenlik Konseyi'nin Ortadoğu oturumunda Fransa, 440 kilogram uranyumun kaderinin belirsizliğine dikkat çekti (ayrıntılar).

Kim kimdir / kavram: Pedman (Farsça pâdman, güvence/denetim), IAEA'nın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) çerçevesinde üye ülkelerin nükleer tesislerini denetleme hakkını tanımlayan Kapsamlı Güvenceler Anlaşması'nın Farsça karşılığıdır. Rafael Grossi, Arjantinli diplomat olup 2019'dan bu yana IAEA Genel Müdürü'dür.

Rakamlarla:

  • IAEA'ya göre İran'ın elinde %60'a kadar zenginleştirilmiş 440 kilogram uranyum bulunuyor ve bu stoğun doğrulanması aylardır yapılamıyor (Yeni Şafak/AA, 27 Ekim 2026).
  • IAEA, Haziran 2025'ten bu yana saldırıya uğrayan tesislere müfettiş gönderemedi; pedman sorunlarının beş yıldan uzun süredir biriktiği bildirildi (Yeni Şafak/AA, 27 Ekim 2026).
  • IAEA müfettişlerinin tamamı, Haziran 2025'teki 12 günlük savaşın ardından aynı ay içinde İran'dan çekilmişti; o tarihten bugüne kadar saldırıya uğrayan tesislere dönüş sağlanamadı (Yeni Şafak/AA, 27 Ekim 2026).

Sırada ne var: İran Atom Enerjisi Örgütü'nün, Buşehr santralindeki kullanılmış yakıtın kuru depolamaya taşınmasına ilişkin güvenlik ekipmanı konusunda IAEA ile "yapıcı" temas kurduğu ve bu transferin 2027'nin başında gerçekleşmesinin beklendiği bildiriliyor; IAEA Yönetim Kurulu'nun konuyu bir sonraki oturumunda yeniden ele alması ve Fransa ile Yunanistan'ın tam erişim talebine İran'ın nasıl yanıt vereceği izlenmesi gereken başlıklar arasında.