Uzmanlar Meclisi (Meclis-i Hobregan-ı Rehberi), Perşembe günü yayımladığı bildiride ülkenin savunma doktrininin gözden geçirilmesini "kaçınılmaz bir zorunluluk" olarak tanımladı. Ettela'at'ın yayımladığı tam metne göre kurum, sekiz aylık "direniş sürecinde" halkın meydanlardaki varlığına teşekkür ederek kültürel meseleler (özellikle "iffet ve hicap"), ekonomi ve geçim sıkıntısı, NPT'den çıkış talebi ve savunma doktrininin yeniden değerlendirilmesi ile direniş ve "onurlu diplomasi"nin sürdürülmesi gerektiğini vurguladı; bölge ülkelerindeki din adamlarına yönelik mahkeme kararlarını da kınadı.
Bildiride, düşmanın nükleer bilgiye yönelik tekrarlanan tehditlerinin uluslararası kurumlara güvenilemeyeceğini gösterdiği belirtilerek, "NPT'den çıkış konusunun ve gerekli caydırıcılığın oluşturulmasının kaçınılmaz bir zorunluluk haline geldiği ve ulusal, kamusal bir talebe dönüştüğü" yazıldı. Metin, yetkililerin bu talebe "Rehber'in hikmetli yönlendirmelerinden" yararlanarak dikkat etmesini istedi. Bildiride ayrıca, yenilgiye uğramış düşmanların yeni bir saldırı girişiminde bulunması halinde İran güçlerinin "coğrafi sınırlama olmaksızın anında ve etkili" bir karşılıkla yanıt vereceği uyarısı yer aldı; dış politika kurumlarından ABD'ye "taviz vermemeleri" istendi, "düşmana en küçük bir teslimiyetçi yaklaşımın bile şehitlerin kanıyla elde edilen büyük kazanımı heba edeceği" vurgulandı.
Ettela'at'ın yayımladığı metne göre bildiride ekonomik cepheye ilişkin bir öneri de yer aldı: Uzmanlar Meclisi, "farklı güçlerin katılımı ve Rehberlik kurumunun üst düzey denetimiyle" bir "savaş ekonomisi karargâhı" kurulmasını önerdi; düşmanın ülkeyi hava ve kara yoluyla kuşatma ve ekonomik damarlarına zarar verme girişimini "ekonomik savaşın bir parçası" olarak tanımladı ve halkın geçim sorunlarının çözülmesini yetkililerin "en önemli görevi" olarak nitelendirdi. Bildiride Yemen'deki "cesur mücahitlerin" ve Lübnan'daki direniş güçlerinin "takdire şayan" direnişine atıfla, "cepheler birliği" stratejisinin etkili olduğu ve direniş cephesindeki müttefiklere desteğin öncelikler arasında kalması gerektiği belirtildi. Metin, Avrupa ülkelerindeki kriz ve protestoların yanı sıra ABD ve İsrail'deki "savaş kışkırtıcılarının" seçimlerde aldığı yenilginin, "saldırganlarla ortaklığın" bedelini gösterdiğini öne sürdü ve bu ülkelerin "ABD'nin zorba rejimini ve gayrimeşru Siyonist rejimi" desteklemekten vazgeçmesini "umut" ettiğini yazdı.
Bildiride kültürel konulara ayrılan bölümde, "iffet ve hicap" alanındaki "toplumsal anormallikler" olarak tanımlanan gelişmelerin, düşmanın İslam toplumunu içeriden çökertme planının bir parçası olduğu ileri sürüldü; ilgili kurumlardan bu alanda "geçmişe göre daha fazla" tedbir alması istendi ve örtünme kurallarının uygulanmasının dinî ve yasal bir görev ile halkın isteği olduğu belirtildi. Metinde, ülke toprağının binlerce şehidin kanıyla korunduğu gibi kültürel alanın da "art niyetli düşmanların saldırısına" karşı korunması gerektiği yazıldı.
Iran International'ın aktardığına göre bildiri, hükümetin IAEA ile işbirliğini askıya almasını öngören 2026 yasasının ardından haftalardır süren bir eğilimin devamı niteliğinde: son haftalarda çok sayıda milletvekili ve yetkili NPT'den çıkış ve nükleer doktrin değişikliği çağrısında bulunmuştu. Aynı kaynağa göre Yüksek Millî Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rezai, 9 Kasım'da devlet televizyonuna verdiği demeçte nükleer doktrin konusunda henüz resmî bir karar alınmadığını, ancak yeni bir savaş durumunda mevcut doktrinin korunup korunmayacağının tartışıldığını söylemişti. Iran International, bildirinin hicap vurgusunu da bağlamına oturttu: kaynağa göre yargı organı 19 Aban'da (10 Kasım) Tahran'ın İranşehr caddesinde "örtünmesizliği teşvik" suçlamasıyla bir grup kişiyi gözaltına aldığını açıklamış, aynı günlerde Marağa'da iki kafe ve Tahran'da bir kitabevi "örtünmesizliği teşvik" gerekçesiyle mühürlenmişti; gözaltına alınanların sayısı ve kimliği kamuoyuyla paylaşılmadı.
Farsça basında nasıl verildi
| Kaynak (yönelim) | Başlık / çerçeve |
|---|---|
| Ettela'at (Köklü gazete, ılımlı-gelenekçi) | Bildiriyi tam metniyle aktardı; "savunma doktrininde gözden geçirme kaçınılmaz mı?" başlığıyla resmî çerçeveyi öne çıkardı. |
| Iran International (Muhalif, yurt dışı) | Bildiriyi, "hükümet yetkililerinin NPT'den çıkış ve nükleer doktrin değişikliği taleplerinin güçlenmesinin devamı" bağlamına oturttu; aynı bildirinin hicap kurallarına yönelik vurgusunu, son haftalardaki kafe ve kitabevi kapatmaları ile ilişkilendirerek yurt içi baskı dalgasının bir parçası olarak sundu. |
Ettela'at bildiriyi büyük ölçüde resmî dille ve olduğu gibi aktarırken, Iran International aynı metni geçtiğimiz haftalardaki milletvekili açıklamaları ve iç güvenlik önlemleriyle bağlantılandırdı; bildirinin fiilen bir politika değişikliğine yol açıp açmayacağı iki kaynakta da teyit edilmedi.
Bağlam
Arka plan:
- Haziran 2026 ("12 günlük savaş"): İran Meclisi, hükümeti IAEA ile işbirliğini askıya almakla yükümlü kılan yasayı 223 katılımcı vekilden 221'inin olumlu oyuyla kabul etmişti.
- 2 Kasım 2026: Meclis genel kurulunda birçok milletvekili NPT'den çıkış tasarılarının gündeme alınmasını istemişti; en az 10 tasarının Meclis'te kayıtlı olduğu bildirilmişti (ayrıntılar).
- 9 Kasım 2026: Yüksek Millî Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rezai, nükleer doktrinde henüz yeni bir karar alınmadığını, ancak tartışmanın sürdüğünü söylemişti (Iran International, Kasım 2026).
Kim kimdir / kavram: Majles-e Khobregan-e Rahbari — Uzmanlar Meclisi, anayasaya göre Rehber'i (Yüksek Lider) seçme, denetleme ve gerektiğinde görevden alma yetkisine sahip, çoğunlukla üst düzey din adamlarından oluşan 88 üyeli bir kurumdur; Majles-e Showra-ye Eslami (İslam Şûra Meclisi, yani parlamento) ile karıştırılmamalıdır.
Rakamlarla:
- Iran International'ın aktardığına göre 70'ten fazla milletvekili daha önce nükleer doktrin değişikliği talebini imzalamıştı (Iran International, Kasım 2026).
- NPT'den çıkış tasarısı ilk olarak Eylül 2025'te, BM Güvenlik Konseyi'nin "snapback" mekanizmasıyla yaptırımları yeniden devreye aldığı dönemde Meclis'e sunulmuştu (Arms Control Association, 2025).
- Haziran 2026'daki IAEA işbirliğini askıya alma yasası, Meclis'te 223 katılımcı vekilden 221'inin olumlu oyuyla kabul edilmişti (ayrıntılar).
Sırada ne var: Bildiri, yetkilileri NPT'den çıkış konusunu takip etmeye çağırdı, ancak somut bir takvim belirtmedi. Anayasaya göre dış politikada nihai stratejik onay Rehber'e ait olduğundan, fiilî bir çıkış kararının alınıp alınmayacağı belirsizliğini sürdürüyor. Önerilen "savaş ekonomisi karargâhı"nın kurulup kurulmayacağına, hangi kurumların bu yapıda yer alacağına dair de resmî bir açıklama henüz yapılmadı; bildirinin hicap denetimine ilişkin çağrısının önümüzdeki günlerde yeni gözaltı veya mühürleme haberlerine yol açıp açmayacağı da izlenmesi gereken bir başlık.


