ABD Hazine Bakanlığı, 22 Ekim'de yayımladığı bir bildirimle İran'ı Çin, Rusya, Kuzey Kore ve Küba ile birlikte önerilen yeni yatırım kısıtlaması kuralının kapsamına aldı. İran International'ın Reuters'a ve Hazine'nin bildirimine dayandırdığı habere göre amaç, sermaye akışının ve beraberindeki avantajların bu ülkelerin askeri, istihbarat, gözetim veya siber kabiliyetlerini güçlendirecek teknolojik faaliyetlere ulaşmasını önlemek.
Habere göre tasarı tüm yatırımları kapsamıyor; teknoloji ve işlem türüne göre bazı yatırımlar tamamen yasaklanacak, bazıları ise Hazine'ye bildirim yükümlülüğüne tabi olacak. Kapsanan altı alan şöyle sıralanıyor: yarı iletkenler ve mikroelektronik, yapay zekâ, kuantum bilgi teknolojileri, yüksek performanslı bilişim ve süper bilgisayarlar, hipersonik sistemler ve biyoteknoloji. Hazine, yapay zekâ teknolojisindeki hızlı gelişimin son iki yılda düzenlemeyi ve en gelişmiş modellerin ayrıştırılmasını zorlaştırdığını belirtti.
Hazine Bakanlığı Yatırım Güvenliği Müsteşar Yardımcısı Christopher Pilkerton, Reuters'a yaptığı açıklamada Washington'ın kaygısının yalnızca para akışıyla sınırlı olmadığını, iletişim ağları, tedarik zincirleri ve yatırımdan kaynaklanan diğer avantajları da kapsadığını söyledi. Hazine Bakanı Scott Bessent de bir açıklamasında kuralın amacının, ABD'nin rakiplerinin ulusal güvenliği tehdit edecek teknolojiler geliştirmek için Amerikan sermayesini kullanmasını önlemek olduğunu ifade etti.
Habere göre tasarı, önceki yıl yürürlüğe giren ve yalnızca Çin'i kapsayan COINS Yasası'nı (Comprehensive Outbound Investment National Security Act) genişletmek için hazırlandı; yasa İran ve birkaç ülkeyi daha listeye ekledi. Hazine, kamuoyu görüşlerini 7 Aralık'a kadar topluyor ve ardından nihai kuralı yayımlayacak; uygulama tarihi nihai kuralda belirlenecek. Tasarıda halka açık şirketlere yapılan bazı yatırımlar ve 50 bin dolardan küçük işlemler için muafiyetler, ayrıca ABD'nin ulusal çıkarına uygun görülen işlemler için istisna başvurusu imkânı da yer alıyor.
Venezuela, yasanın ilk metninde "Nicolás Maduro yönetimindeki" kaydıyla listede yer alırken, Hazine bu ülkeyi şimdiki öneriden çıkardı; gerekçe olarak Maduro'nun Ocak ayında ABD güçlerince gözaltına alınmasının ardından o hükümetin artık mevcut olmadığı gösterildi. Hazine, bazı Venezuela kuruluşlarına yönelik kısıtlamaların yine de geçerli olabileceğini, ancak ayrıntı vermediğini belirtti. Ayrıca Amerikan ilaç şirketlerinin Çin'le yapacağı lisans anlaşmalarının kapsam dışı tutulacağı, bunun Pfizer gibi şirketlerin taleplerini karşıladığı aktarıldı.
Bağlam
COINS Yasası, 2026 mali yılı Savunma Yetkilendirme Yasası kapsamında kabul edildi ve ABD şirket ve kişilerinin yurt dışı yatırımlarının denetimini kalıcı hale getirip genişletti. Nihai kuralın Mart 2027'ye kadar yayımlanması bekleniyor; o tarihe kadar yürürlükteki mevcut kurallar geçerliliğini koruyor. Tasarının İran'ı hedeflemesi, Tahran'ın zaten kapsamlı ABD yaptırımlarına tabi olduğu bir dönemde geliyor ve ABD Hazinesi'nin son haftalarda İran'a bağlı gölge filosu ve gölge bankacılık ağlarına yönelik art arda yaptırım kararlarıyla aynı çizgide (ilgili haber). Rusya'nın listeye eklenmesi, Trump yönetiminin Moskova'yla yakın zamanda yaptığı bir motorin anlaşmasının ardından bazı Rusya yaptırımlarını askıya almasıyla aynı haftaya denk geldiğinden dikkat çekti.
