ABD Dışişleri Bakanlığı, BM Güvenlik Konseyi yaptırımlarının İran'a yeniden uygulanmaya başlamasının ("tetik mekanizması" ya da snapback) birinci yıl dönümünde ortak bir bildiri yayımladı. Bildiriye 55 ülke ve hükümet imza attı.
Donya-ye Eghtesad'ın aktardığına göre bildiri, 27 Eylül 2025'te 1696, 1737, 1747, 1803, 1835 ve 1929 sayılı altı BM kararının, Fransa, Almanya ve İngiltere'nin başlattığı sürecin tamamlanmasıyla yeniden yürürlüğe girdiğini hatırlatıyor. İmzacılar şu taahhütlerde bulunuyor:
- İran'ın nükleer ve balistik füze programlarını "yeniden geliştirme" girişimlerine karşı koordineli hareket etmek
- Hassas teknoloji transferini engellemek
- Tüm BM üyelerini kararları uygulamaya çağırmak
Bildiri ayrıca ABD'nin son haftalarda yürüttüğü "ekonomik dışlama" (Economic Outcast) operasyonunu da destekliyor.
Muhalif yayın organı Iran International'a göre metin, "Yayılmayı Önleme Güvenlik Girişimi" ülkeleri adına yayımlandı. İmzacılar arasında İngiltere, Fransa, Almanya, Kanada, Avustralya, Japonya, Güney Kore, İsrail, Bahreyn, Fas ve Yemen bulunuyor. Bildiri dört uygulama ekseni sayıyor:
- Kısıtlı malların imzacı ülkeler üzerinden transferini engellemek
- Hızlı bilgi paylaşımı
- Ulusal yasal yetkilerin gözden geçirilmesi
- Sevkiyatların durdurulmasına destek
Kapsama insansız hava araçları da giriyor.
Farsça basında nasıl verildi
Yurt içi kaynaklar bildiriyi "iddia" ve "İran karşıtı bildiri" ifadeleriyle aktardı. ISNA, ABD ve müttefiklerinin yaptırımların sorumluluğunu Tahran'a yüklediğini "iddia ettiğini" yazdı.
Donya-ye Eghtesad, İran, Rusya ve Çin'in görüşünü de verdi: Bu üç ülkeye göre 2231 sayılı karar 18 Ekim 2025'te sona erdi ve hükümleri o tarihten itibaren hükümsüz. Gazete, İran'ın BM maslahatgüzarı Gulamhüseyin Derzi'nin Genel Kurul'daki konuşmasına da yer verdi. Derzi'ye göre E3 ülkelerinin mekanizmaya başvurma konusunda "hiçbir hukuki meşruiyeti yoktu" ve Konsey'in Eylül 2025'te harekete geçememesi "geçersiz bir süreci geçerli kılamaz".
Iran International ise bildiriyi ağırlıklı olarak imzacıların taahhütleri üzerinden, olgusal bir dille aktardı.
Bağlam
"Tetik mekanizması", 2015 nükleer anlaşmasını (JCPOA/Barjam) onaylayan 2231 sayılı BM kararında yer alan bir düzenleme. Taraflardan birinin ciddi ihlal iddiasıyla başvurması halinde, eski BM yaptırımlarının otomatik olarak geri dönmesini sağlıyor. Mekanizmanın geçerliliği, Batılı ülkeler ile İran, Rusya ve Çin arasında hâlâ tartışmalı. Bu nedenle aynı yaptırımlar iki tarafça farklı hukuki zeminde okunuyor.
