Iran International'ın aktardığına göre İran'daki İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı HRANA tarafından 10 Ekim Dünya İdam Cezasına Karşı Mücadele Günü'ne özel yayımlanan raporda, son bir yılda İran'da 2.003 kişinin idam edildiği, bunlardan en az 69'unun siyasi ve güvenlik suçlamasıyla karşı karşıya kaldığı belirtildi. Kuruluş, idamların acilen durdurulmasını istedi.
Rapora göre 10 Ekim 2025 - 8 Ekim 2026 arasındaki dönemde kayda geçen idam sayısı, önceki dönemin 1.553 kişilik rakamına kıyasla yüzde 29 artarak son 10 raporlama döneminin en yüksek seviyesine çıktı; idam sayısı 2016-2017 döneminde 505 kişiyken 2025-2026 döneminde 2.003 kişiye yükseldi. İdamların yüzde 57,56'sı cinayet, yüzde 36,25'i uyuşturucu suçları gerekçesiyle gerçekleşti; kalan kısım siyasi-güvenlik, tecavüz, siyasi olmayan muhareb, yeryüzünde bozgunculuk, ekonomik suçlar veya belirsiz suçlamalarla kayda geçti.
HRANA'nın yıllık bildirisine göre 2026 miladi yılı başından bu yana İran'da 932 kişi idam edildi, 125 kişi için de idam kararı verildi. İncelenen bir yıllık süre içinde 230 kişiye idam cezası verildi -en az 16'sı kadın- ve 74 idam kararı Yargıtay'da onandı. Kimliği belirlenen idam edilenler arasında 47 kadın bulunuyor; 9 kişi alenen idam edildi, 6 kişi de alenen idama mahkûm edildi. Raporun altını çizdiği bir başka veri, idamların yüzde 95'inin gizli ya da medyaya hiç duyurulmadan, yalnızca yüzde 5'inin resmî ya da yerel medya aracılığıyla açıklandığı yönünde. İl bazında Horasan-i Rızevi 200, İsfahan 164 ve Elburz 123 idamla öne çıkarken, Fars 119 ve Huzistan 112 idamla onları takip etti.
Iran International'ın aktardığına göre bildiride, suç işlendiği sırada 18 yaşından küçük olan ya da en ağır suç kategorisine girmeyen kişilere idam kararı verilmesinin, İran'ın da taraf olduğu Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin yaşam hakkına ilişkin 6. maddesini ihlal ettiği belirtildi; incelenen dönemde suç işlendiğinde 18 yaşın altında olan dört kişi idam edildi. Rapor ayrıca keyfî gözaltılar, zorla kaybetmeler, ailelerin gözaltı yerinden habersiz tutulması ve bağımsız avukata erişimin engellenmesi uygulamalarının sanıkların etkili savunma hakkını ortadan kaldırdığını vurguladı.
Bildiride Dey ayı protestolarıyla bağlantılı olarak 369 zorla alınmış televizyon itirafı kaydedildiğine de yer verildi; 18 yaşında idam edilen Emirhüseyin Hatemi ve suçlama sırasında 18, idam sırasında 19 yaşında olan Salih Muhammedi bu bağlamda anılan isimler arasında. İsfahan'daki Dey ayı protestoları tutuklularından Erfan Nebiyan'ın Iran International'a yaptığı açıklamaya göre kendisine gözaltında işkence yapıldığı, boynuna ip geçirilerek gösterişe yönelik idam uygulandığı ve kamera önünde zorla itiraf alındığı iddia edildi; bu iddia bağımsız olarak doğrulanamadığından "teyit edilmedi".
Bağlam
10 Ekim, 2003 yılından beri Dünya İdam Cezasına Karşı Koalisyonu'nun öncülüğünde kutlanan Dünya İdam Cezasına Karşı Mücadele Günü'dür; 2026 yılı teması "Yaşamak İçin Hikâyeler" olarak belirlendi ve idam cezasının etkilediği bireylerin yaşamlarına odaklanıyor. HRANA'nın bu yıllık raporu, 7 Ekim'de İran International'ın aktardığı, Dey ayı protestolarından bu yana en az 70 siyasi mahkûmun idam edildiğine dair haberle aynı kaynağa dayanıyor ve o haberdeki siyasi-güvenlik odaklı rakamı, toplam idam istatistiğinin içine yerleştiriyor. Kuruluşun kendi ifadesiyle bağımsız insan hakları gruplarının faaliyet alanının kısıtlı olması nedeniyle gerçek idam sayısının raporlanandan daha yüksek olabileceği de not edilmelidir.
