Birleşmiş Milletler'in 31. İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Çarşamba günü Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da açıldı; zirveye katılan liderler, İran savaşının küresel ekonomiye etkisine dair uyarılarda bulunarak fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılmasını istedi. Iran International'ın Reuters'a atfen aktardığına göre enerji ve gıda fiyatlarındaki artış, savaşlar ve ticaret anlaşmazlıkları hükümetlerin dikkatini iklim krizinden uzaklaştırırken, BM yetkilileri ve bazı dünya liderleri küresel ısınmayla mücadeleyi yalnızca çevresel bir zorunluluk değil, enflasyonu dizginleme ve ekonomik güvenliği güçlendirme aracı olarak sunmaya çalışıyor.
BM Genel Sekreteri António Guterres, açılış konuşmasında dünya nüfusunun dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını ve kontrolleri dışındaki fiyat şoklarına karşı kırılgan olduğunu söyledi; son savaşlara ve küresel enerji piyasasındaki kesintiye işaret ederek fosil yakıt bağımlılığını kronik güvensizlik ve yaşam maliyeti krizinin kaynağı olarak tanımladı. BM İklim Değişikliği Sözleşmesi Yürütme Sekreteri Simon Stiell ise küresel enerji piyasalarındaki çalkantının ve iklim felaketlerinin enflasyonu artırdığını, hükümet bütçelerini zorladığını ve hane halkı maliyetlerini yükselterek yaşam standartlarını düşürdüğünü söyledi.
Reuters'ın haberine göre bu yılki zirvede enerji bağımlılığının ekonomik maliyeti, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik savaşının Orta Doğu'dan ham petrol akışını bozarak küresel yakıt fiyatlarını yükseltmesiyle öne çıktı. Enerji ve gıda fiyatlarındaki artış, Demokratların Kongre'nin kontrolünü ele aldığı son ABD ara seçiminin başlıca konularından biri oldu; Iran International'ın aktardığına göre bu durum Avrupa ve Asya'daki hükümetlerin de başlıca gündem maddeleri arasında. Türkiye Cumhurbaşkanı ve zirve ev sahibi Recep Tayyip Erdoğan, savaşlara, krizlere, göçe, kıtlığa ve yoksulluğa işaret ederek bu gelişmelerin uluslararası dayanışma ihtiyacını her zamankinden fazla artırdığını söyledi. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva da konuşmasında, geçen yıl Brezilya'daki zirveden sonra oluşan umudun bu yılın başından itibaren zayıfladığını, iklim konusunun dünya liderlerinin söylem ve belgelerinde yerini silahlanma ve ticaret tarifeleri tartışmasına bıraktığını söyledi ve Dünya'nın kaderinin büyük güçlerin rekabetine rehin bırakılmaması gerektiğini vurguladı.
Bağlam
Arka plan:
- 9-20 Kasım 2026: COP31, Türkiye'nin başkanlığında, müzakereleri Avustralya'nın yürütmesiyle Antalya'da düzenleniyor; bu format, 2025'teki ev sahipliği anlaşmazlığının ardından kabul edildi.
- 11-12 Kasım 2026: Zirvenin "Dünya Liderleri Zirvesi" bölümü, "Uygulama COP'u" temasıyla gerçekleşti.
- 2025 Haziran: ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, Pezeşkiyan'ın zirvede aktardığı çevresel zarara doğrudan kaynaklık etti.
- 2026 başı: Donald Trump, küresel ısınmayı "aldatmacı" bulduğunu söyleyerek ABD'yi uluslararası iklim işbirliklerinden çıkardı; ABD art arda ikinci yıl müzakerelere üst düzey katılım göstermedi.
Kim kimdir / kavram: COP31, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı; Türkiye'nin çevre bakanı Murat Kurum zirve başkanı, Avustralyalı Chris Bowen müzakere başkanıdır.
Rakamlarla:
- Pezeşkiyan'a göre Asalūye'deki yakıt tesislerine yapılan saldırı 500 bin ton, Tahran çevresindeki yakıt depolarına yapılan saldırı ise 1 milyon ton karbondioksit salımına yol açtı (Iran International, 11 Kasım 2026, Pezeşkiyan'ın zirve konuşmasına atfen).
- Pezeşkiyan, İran'ın yenilenebilir enerji kapasitesinin son iki yılda 1.250 megavattan 6.150 megavatın üzerine çıktığını, bu üretimin yaklaşık 2,5 milyon ton karbondioksit salımını önlediğini söyledi (Iran International, 11 Kasım 2026).
Türkiye boyutu: Zirveye Türkiye ev sahipliği yapıyor ve Ankara, 2035'e kadar küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payının %35'e çıkarılmasını öneriyor; bu teklif yaklaşık 200 ülke temsilcisinin müzakere masasında. Erdoğan'ın açılış konuşması, savaş ve kriz bölgelerine yakınlığı nedeniyle Türkiye'nin bölgesel istikrar söylemini zirveye taşıdığını gösteriyor.
Sırada ne var: Yaklaşık 200 ülke temsilcisi, Türkiye'nin elektrik payı önerisi ve fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütlerinin yeniden canlandırılması konusunda COP31'in kalan günlerinde (20 Kasım'a kadar) anlaşmaya çalışacak; sonuç henüz belli değil.
Antalya'daki zirvenin Türkiye-İran ilişkileri bağlamındaki diğer boyutları için Erdoğan-Trump telefon görüşmesi haberimize bakabilirsiniz.


