İran yargısı, Mehr ayında (23 Eylül-23 Ekim) ülke çapındaki cezaevlerinde aralarında iki kadının da bulunduğu en az 79 kişiyi farklı suçlamalarla idam etti. İran International'ın aktardığına göre bu rakam, resmî bir açıklamaya değil, infazların izlenmesiyle derlenen bir derlemeye dayanıyor; İran makamları aylık toplu idam istatistiği yayımlamıyor.
Habere göre idamlar ülkenin farklı bölgelerindeki cezaevlerinde gerçekleştirildi ve mahkumlara uyuşturucuyla ilgili suçlar, cinayet ve diğer ceza maddeleri uygulandı. İran International, infazların büyük bölümünün önceden kamuoyuna duyurulmadan yapıldığını ve ailelerin çoğu zaman infaz gününden önce bilgilendirilmediğini belirtti. Haberde idam edilen kişilerin kimlikleri veya yargılama süreçlerine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı; bu nedenle münferit davaların hukuki gerekçeleri bağımsız olarak doğrulanamadı.
İran International, Ekim ayı başında da Dey ayı protestolarından bu yana en az 70 siyasi mahkumun idam edildiğini bildirmişti (ilgili haber); bu rakam farklı bir zaman aralığını ve siyasi suçlamalarla ilişkilendirilen davaları kapsadığından Mehr ayı rakamıyla doğrudan karşılaştırılamaz. İran'ın idam uygulamaları konusunda farklı izleme kuruluşları birbirinden az farklı rakamlar bildiriyor; bu da verilerin resmî olmayan kaynaklara dayanmasından kaynaklanıyor. İran Human Rights (IHRNGO) adlı Oslo merkezli kuruluşun 2026 yılı içindeki aylık raporlarında haziran ayında en az 101, temmuz ayında en az 71, ağustos ayında ise en az 82 infaz kaydedildiği görülüyor; bu rakamlar Mehr ayına ait değil ve İran International'ın bildirdiği 79 rakamıyla doğrudan karşılaştırılamaz, ancak yılın genel eğilimiyle aynı yüksek düzeyde olduğunu gösteriyor. IHRNGO'nun Mehr ayına özel güncellemesi bu haberin hazırlandığı sırada yayımlanmamıştı.
İran International'ın haberine göre idam edilen kadınların suçlamaları ve davalarının ayrıntıları paylaşılmadı; kuruluş, kadın mahkumlara yönelik infazların son yıllarda artan bir eğilim gösterdiğini ve bunun uluslararası insan hakları örgütlerinin düzenli olarak gündeme getirdiği bir konu olduğunu belirtti. Haberde, idamların bir kısmının siyasi suçlamalarla ilişkilendirildiğine dair doğrudan bir iddia yer almadı; rakamın büyük bölümü uyuşturucu ve adli suçlara ait olarak sınıflandırıldı.
Haberde ayrıca infazların yılın önceki aylarına kıyasla azalmadığı, aksine İran'ın 2026 yılı boyunca aylık onlarca infaza sahne olduğu belirtildi. İran International, bu tablonun uluslararası toplumun İran'la sürdürdüğü nükleer ve bölgesel güvenlik müzakereleriyle eş zamanlı yaşandığını, ancak insan hakları gündeminin bu müzakerelerde genellikle öncelikli bir madde olarak yer almadığını vurguladı. Kuruluş, idam cezalarının büyük kısmının temyiz süreçleri hızlı tamamlanarak infaz edildiğini, bunun da savunma haklarına ilişkin kaygıları artırdığını kaydetti.
Bağlam
"Mehr", İran güneş takviminin yedinci ayıdır ve Miladi takvimde yaklaşık 23 Eylül-22 Ekim aralığına denk gelir. Uluslararası insan hakları kuruluşları, İran'ı nüfusuna oranla dünyada en çok idam uygulayan ülkelerden biri olarak tanımlıyor; infazların büyük bölümü uyuşturucu suçları ve cinayet davalarına dayandırılıyor, ancak muhalif grupların bazı infazların adil yargılanma hakkı ihlalleriyle gerçekleştiğini öne sürdüğü davalar da bulunuyor. İran hükümeti idam istatistiklerini düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmadığından, sayılar büyük ölçüde yurt dışı merkezli izleme kuruluşları ve muhalif medyanın derlemelerine dayanıyor; bu da rakamlar arasında küçük farklılıklara yol açabiliyor. İnfazların çoğu, aileler ve avukatlar önceden bilgilendirilmeden gerçekleştiriliyor; bu durum, bağımsız gözlemcilerin ve uluslararası kuruluşların süreci tam olarak izlemesini zorlaştırıyor ve rakamların her zaman eksiksiz olmayabileceği anlamına geliyor.
