Nedir?
Kudüs Gücü (Farsça okunuşu Niru-ye Qods), Devrim Muhafızları'nın (Sepah) sınır ötesi operasyonlardan sorumlu birimidir. Qods, Kudüs şehrinin Arapça ve Farsça adıdır. İngilizce kaynaklarda Quds Force ya da IRGC-QF biçiminde geçer.
Council on Foreign Relations'a (CFR) göre birim, 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında Sepah'ın içinden doğdu. Birim de, bağlı olduğu Sepah gibi, nihai olarak Rehber'e karşı sorumludur.
Nasıl işler?
Kudüs Gücü, İran'ın bölgedeki müttefik devlet dışı silahlı gruplarla ilişkisini yürüten başlıca kurumdur. CFR'ye göre bu gruplara "eğitim, silah, para ve askerî danışmanlık" sağlıyor. CFR'nin saydığı ortaklar arasında Lübnan Hizbullahı, Hamas, Irak'taki silahlı gruplar ve Yemen'deki Husiler (Ensarullah) var. Suriye iç savaşında Afgan göçmenlerden oluşturulan Fatemiyun Tümeni de ABD Hazine Bakanlığı'na göre Kudüs Gücü'ne destek veren gruplar arasında sayıldı.
Birimin en tanınmış komutanı Kasım Süleymani'ydi. Süleymani 3 Ocak 2020'de Bağdat Havalimanı yakınında bir ABD insansız hava aracı saldırısında öldürüldü. Aynı gün yardımcısı İsmail Kaani birimin komutanlığına atandı.
Yaptırım haberlerinde Kudüs Gücü sık geçer. ABD, İran'a bağlı banka, döviz bürosu ve şirketleri listelerken gerekçe olarak çoğu zaman bunların Kudüs Gücü adına işlem yaptığını gösteriyor.
Neden önemli?
Kudüs Gücü, İran'ın "Direniş Ekseni" olarak adlandırdığı bölgesel ittifak ağının askerî ve mali omurgası olarak tanımlanıyor. Lübnan, Irak, Suriye ve Yemen'deki gelişmeleri ve bunlara bağlı yaptırım kararlarını anlamak için birimin rolünü bilmek gerekiyor. Farsça basında birimin adı genellikle Sepah haberleriyle birlikte geçer. Batılı hükümetlerin yaptırım açıklamalarında ise İran'a bağlı mali ağların hedefi olarak sıkça anılır. Birimin faaliyetleri hakkında İran resmî kaynaklarının verdiği bilgi sınırlıdır.
Tartışmalar
ABD Hazine Bakanlığı, Kudüs Gücü'nü 25 Ekim 2007'de terörle mücadele yetkisi kapsamında listeledi. Wikipedia'daki maddeye göre Kanada, İsrail, Suudi Arabistan ve Bahreyn gibi ülkeler de birimi terör örgütü olarak tanımladı. İran ise Kudüs Gücü'nü İsrail'e ve yabancı askerî varlığa karşı meşru bir savunma kurumu olarak sunuyor. Birimin büyüklüğü ve bütçesi kamuya açık değildir. Dış kaynaklardaki tahminler birbirinden büyük ölçüde farklıdır.
