Nedir?
Fatemiyun Tümeni (Farsça okunuşu Laşkar-e Fâtemiyun), büyük bölümü İran'da yaşayan Afgan göçmen ve mültecilerden oluşan silahlı bir birliktir. Laşkar Farsçada "tümen" demektir. Fâtemiyun ise "Fatıma'ya bağlı olanlar" anlamına gelir ve Hz. Muhammed'in kızı Fatıma'ya gönderme yapar. İngilizce kaynaklarda Fatemiyoun Division olarak geçer.
Birlik en çok Suriye iç savaşında Beşar Esad hükümeti saflarında savaşmasıyla tanındı. Aynı modelle Pakistanlı Şiilerden oluşturulan bir başka birlik de Zeynebiyun Tugayı'dır. ABD Hazine Bakanlığı iki birliği aynı gün, aynı gerekçeyle yaptırım listesine aldı. Birliğin adı Türkçe haberlerde çoğunlukla Farsça okunuşuna göre "Fatemiyun" diye yazılır.
Nasıl işler?
Human Rights Watch'a (HRW) göre Fatemiyun, Devrim Muhafızları (Sepah) tarafından toplanan ve yalnızca Afganlardan oluşan bir birliktir. HRW, 2015'te İran'da çoğu belgesiz yaklaşık 2,5 milyon Afgan'ın yaşadığını belirtiyor. Örgüte göre gönüllülere yasal oturma izni ve aileleri için vatandaşlık yolu gibi teşvikler sunuldu.
ABD Hazine Bakanlığı'nın 2019 tarihli açıklamasına göre birlik, İran'daki belgesiz Afgan göçmenleri "tutuklama ya da sınır dışı edilme tehdidiyle" Suriye'de savaşmaya zorladı. Bakanlık, eski savaşçıların hapis, sınır dışı edilme ya da "gönüllü" olarak Suriye'ye gitme arasında seçim yapmaya zorlandıklarını aktardı. Açıklamaya göre askerler cepheye gönderilmeden önce çok az eğitim aldı.
Neden önemli?
Fatemiyun, İran'ın bölgedeki çatışmalarda yabancı savaşçılardan oluşan birlikler kullanmasının en bilinen örneğidir. Birlik bugün de Farsça basında, özellikle Sistan-Beluçistan gibi sınır bölgelerindeki güvenlik olaylarıyla birlikte anılıyor. Afgan göçmenlerin İran'daki hukuki durumu ve sınır dışı etme kampanyaları da bu konuyla bağlantılı olarak tartışılıyor.
Tartışmalar
En ciddi iddia çocukların savaşa sokulmasıdır. HRW, Suriye'de hayatını kaybeden ve yaşları 14 ile 17 arasında değişen en az 14 Afgan çocuğu belgeledi. Örgüt, 15 yaşından küçüklerin silahlı çatışmaya sokulmasının uluslararası hukukta savaş suçu sayıldığını hatırlatıyor. ABD Hazine Bakanlığı da aralarında 14 yaşında çocukların bulunduğu birkaç yüz Fatemiyun savaşçısının Suriye'de öldüğünü açıkladı.
ABD, 24 Ocak 2019'da Fatemiyun Tümeni'ni Kudüs Gücü'ne maddi destek sağladığı gerekçesiyle yaptırım listesine aldı. İran ise birliği, Şii kutsal mekânlarını savunmak için gönüllülerden oluşan bir güç olarak tanımlıyor.
